FAQ
Staat jouw vraag er niet tussen? Stuur een e-mail naar publieksacademie@nvvb.nl en we voegen de belangrijkste vragen toe aan onze FAQ op de website.
Hoe zijn de startkwalificaties tot stand gekomen?
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft opdracht gegeven aan een externe partij om te inventariseren op welke manier het beste vorm kan worden gegeven aan 'gekwalificeerd personeel' zoals vastgelegd in artikel 1.7 van het Paspoortbesluit. Het advies was om een startkwalificatie met daarin de minimale vereisten vast te leggen. Vervolgens heeft BZK de NVVB gevraagd om voor alle uitgevene instanties en voor alle functiegroepen in het aanvraag- en uitgifteproces van reisdocumenten passende startkwalificaties uit te werken.
De NVVB heeft deze opdracht uitgevoerd en daarbij functionarissen van diverse uitgevende instanties betrokken. De opgeleverde resultaten zijn bij de commissie Identiteitsmanagement van de NVVB en de landelijke Werkgroep Tegengaan Identiteitsfraud (WTI) getoetst. BZK heeft kwalificaties openbaar gemaakt in 2026 via de circulaire Gekwalificeerd persoon in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten.
Waarom zijn de startkwalificaties zo belangrijk?
Het vaststellen van iemands identiteit is een essentiële eerste stap in de dienstverlening van een gemeente. Medewerkers van gemeenten die de identiteit van burgers controleren, moeten zich ervan bewust zijn dat zij een belangrijke taak vervullen. Zij moeten daarom toegang krijgen tot de juiste opleidingen, begeleiding en hulpmiddelen om deze taak zorgvuldig en met zelfvertrouwen te kunnen vervullen.
In een eerdere circulaire Verbeterimpuls identiteitsvaststelling 2022 is al toegelicht dat kennis de basis is voor succes. De circulaire Gekwalficeerd personeel in het aanvraag- en uitgifteproces van paspoorten en identiteitskaarten 2026 gaat dieper in op het begrip 'gekwalificeerd personeel'.
Waar kun je de startkwalificatie opleidingen en examens afnemen?
We hebben onze opleidingspartners geïnformeerd over de nieuwe eisen. Tevens hebben wij geïnventariseerd welke opleiders opleidingen gaan aanbieden voor de nieuwe startkwalificatie examens.
Uit navraag in juni 2026 bij onze partneropleiders hebben tot nu toe Kennisinstituut Gemeenten, de Mariënburggroep en Censor Bestuur aangegeven opleidingen te gaan aanbieden die aansluiten bij de startkwalificaties. Wij adviseren iedereen om de websites van alle partneropleiders in de gaten te houden om te bekijken welke opleiders deze opleidingen (gaan) aanbieden.
Zelf bieden wij, zoals bekend, de module B1a: Identiteit en identiteitsdocumenten aan, welke ook onderdeel uitmaakt van een aantal startkwalificatierollen.
De NVVB PublieksAcademie biedt als examenorganisatie aansluitende examens per startkwalificatierol aan, waardoor je als gemeente jouw personeel aantoonbaar gekwalificeerd kan maken door middel van certificering binnen het reisdocumentenproces. Zie hiervoor de rollen onder Startkwalificatie Nederlandse Gemeenten.
Hoe wordt er toezicht gehouden op de startkwalificatie?
In de zelfevaluatie worden vragen opgenomen die gaan over 'gekwalificeerd personeel'. De startkwalificatie van BZK is hiervoor leidend. Ook in nadere onderzoeken kan er aandacht worden besteed aan 'gekwalificeerd personeel'.
Wat gaan de NVVB doen?
De NVVB ondersteunt gemeenten nadrukkelijk bij deze opgave. Wij staan voor het aantoonbaar maken van kennis en kunde van medewerkers Burgerzaken.
Dat doen wij door:
- het ontwikkelen en aanbieden van examens per startkwalificatie en rol op onze gebruikelijke toetslocaties;
- het inrichten van een heldere certificeringsstructuur;
- het faciliteren van registratie en inzicht in behaalde kwalificaties.
Met een behaald certificaat kunnen gemeenten:
- objectief aantonen dat medewerkers voldoen aan de vereisten van de rol die ze vervullen;
- inzichtelijk maken dat kennis en vaardigheden daadwerkelijk beheerst én toegepast kunnen worden;
- voldoen aan de verplichting vanuit het Paspoortbesluit.
Daarnaast werken wij aan:
- een vrijstellingsregeling (op basis van het Diplomastelsel Burgerzaken);
- een overzichtelijk registratie systeem, zodat jij met één druk op de knop kunt zien welke medewerkers gekwalificeerd zijn.
Wij adviseren gemeenten om aan te sluiten bij het Diplomastelsel Burgerzaken en medewerkers te laten examineren. Maak gebruik van bestaande opleidingen en examens uit het Diplomastelsel Burgerzaken die ook onderdeel uitmaken van de startkwalificaties (zoals B1a: Identiteit en identiteitsdocumenten en V1: Dienstverlening). Dit biedt een logische aansluiting op de startkwalificaties met mogelijkheden voor vrijstellingen. Zo creëer je als gemeente een solide en erkende basis voor aantoonbare vakbekwaamheid.
Wanneer zijn de eerste examens af te nemen?
Er moet nog veel werk verzet worden. Er zal een nieuw theorie-examen gemaakt moeten worden voor alle rollen die zijn benoemd. Daarnaast maken wij ook een combinatie-examen voor de rol van aanvrager, verstrekker én uitreiker dat leidt tot een certificaat.
Als je dit certificaat hebt, heb je dus voor alle drie de rollen aan de startkwalificatie voldaan.
Kijk bij Startkwalificatie Nederlandse Gemeenten per rol welk modules er onderdeel uitmaken van de startkwalificatie. Je kunt nu al aan de slag met bestaande modules (zoals B1a en V1), voordat het startkwalificatie theorie-examen voor elke rol online komt om te boeken.
Wat betekent dit voor mijn huidige certificaten die ik tot nu toe heb behaald?
Certificaten en/of diploma's die je hebt behaald binnen het Diplomastelsel Burgerzaken zijn relevant voor het aantonen van jouw kennis en vaardigheden binnen jouw vakgebied. We gaan een vrijstellingsregeling opstellen die laat zien waar je door het behalen van één of meerdere certificaten en/of diploma's uit het Diplomastelsel Burgerzaken recht hebt op een vrijstelling binnen de startkwalificatierollen.
Hoelang is mijn startkwalificatie-certificaat geldig?
Een certificaat is drie jaar geldig. Dit is conform het huidige Diplomastelsel Burgerzaken van de NVVB. Na drie jaar zal je dus opnieuw de onderdelen van een startkwalificatie moeten behalen.
Zijn er vrijstellingsregelingen?
Wij gaan de komende weken de vrijstellingsregeling uitwerken en deze wordt uiterlijk met het online zetten van de nieuw te ontwikkelen theorie-examens per startkwalificatierol gepubliceerd (verwachting in september 2026).
Iemand die al in het bezit is van bijvoorbeeld alle vier de basisdiploma's uit het Diplomastelsel Burgerzaken van de NVVB, voldoet aan de drie startkwalificaties Aanvrager, Verstrekker en Uitreiker.
Iemand die alleen een (geldig) (PE-) B1a: Identiteit en identiteitsdocumenten certificaat heeft, zal bijvoorbeeld binnen de rol 'Aanvrager' nog het theorie-examen 'Startkwalificatie Aanvrager I (theorie)' en het vaardigheidsexamen V1: Dienstverlening moeten behalen.
De (nieuwe) theorie-examens per startkwalificatierol worden nu ontwikkeld en komen september 2026 online.
Worden de leges verhoogd om te kunnen voldoen aan de startkwalificaties?
Nee, want het gaat niet om een nieuwe of extra verplichting. De startkwalificaties geven alleen extra toelichting bij de al bestaande wettelijke vereiste van aantoonbaar gekwalifcieerd personeel. Gemeenten hoeven dan ook niet van vandaag op morgen alles aan te passen; de startkwalificaties helpen vooral om stap voor stap te werken aan aantoonbare vakbekwaamheid.
Hoe gebruik ik het document met startkwalificaties als leidinggevende Burgerzaken of HR-manager?
De startkwalificaties helpen je om:
- op hoofdlijnen een kwalificatie-overzicht per medewerker te maken. Dit kan helpen om samen met medewerkers gerichte ontwikkelafspraken te maken of wanneer adviseurs van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) vragen naar de kwalificaties van jouw personeel;
- het kwaliteits- en personeelsbeleid van jouw gemeente concreter maken;
- heldere afspraken te maken met inhuurbureaus over de kwalificaties van ingehuurd personeel.